Bitkilerde Azot Noksanlığı Ve Fazlalığı: Belirtileri Ve Nedenleri
Bitkilerde Azot (N) Noksanlığı ve Fazlalığı.
Azot, bitki gelişiminde en çok ihtiyaç duyulan ve bitki besin elementlerinin kraliçesi olarak bilinen bir makro elementtir. Bitkinin yeşil aksamının (yaprak, gövde) ve protein, enzim, klorofil ve nükleik asitlerin (DNA, RNA) temel yapı taşıdır.
İşte bitkilerde azot noksanlığı ve fazlalığının detaylı belirtileri ve nedenleri:
🌿 Bitkilerde Azot (N) Noksanlığı
Azot, bitki içinde hareketli (mobil) bir elementtir. Noksanlık durumunda bitki, genç kısımlara yetebilmek için azotu yaşlı (alt) yapraklardan çeker.
1. Noksanlık Belirtileri
| Kısım | Belirti | Açıklama |
| Yaprak (Alt/Yaşlı) | Genel Sararma (Kloroz) | En belirgin ve ilk belirtidir. Yaşlı yapraklar tek tip, soluk yeşil renkten başlayıp zamanla sarıya döner. |
| Yaprak (Orta/Üst) | Hafif Kloroz | Genç yapraklar başlangıçta normalden daha açık yeşildir, ancak ileri aşamalarda sararma başlar. |
| Gövde/Saplar | Renk Değişimi | Birçok bitkide saplar ve yaprak sapları (petiyoller) kırmızımsı veya morumsu bir renk alabilir. |
| Gelişim | Cüceleşme/Bodur Kalma | Bitkinin genel gelişimi yavaşlar. Sürgünler ince ve kısadır. |
| Verim | Düşük Verim | Çiçeklenme ve meyve tutumu azalır. Meyveler küçük kalır ve erken olgunlaşma görülebilir. |
2. Noksanlık Nedenleri
-
Toprakta Yetersiz Azot: Toprakta doğal olarak veya gübreleme ile yeterli miktarda Azot bulunmaması.
-
Organik Madde Düşüklüğü: Organik madde (humus), topraktaki ana Azot deposudur. Düşük organik madde içeriği, Azot noksanlığına yol açar.
-
Yıkama (Liç): Azotun nitrat formu ($\text{NO}_3^-$) suda çok hareketlidir. Aşırı sulama veya yoğun yağışlar, Azotun bitki kök bölgesinden aşağıya doğru yıkanarak kaybolmasına neden olur.
-
Mikrobiyal Hareketsizleştirme (İmmobilizasyon): Yüksek karbonlu (C) materyal (örneğin saman, talaş) toprağa karıştırıldığında, mikroorganizmalar bu materyali ayrıştırmak için topraktaki serbest Azotu kullanır. Bu durum, bitki için Azot noksanlığı yaratır.
🧪 Bitkilerde Azot (N) Fazlalığı
Azot, bitkide hızlı vejetatif (vejetatif: yeşil aksam gelişimi) büyümeyi teşvik eder. Aşırı Azot, bu dengeyi bozar.
1. Fazlalık Belirtileri
| Kısım | Belirti | Açıklama |
| Yaprak Rengi | Koyu Yeşil Renk | En belirgin ilk belirtidir. Yapraklar normalden daha büyük, etli ve koyu yeşil renktedir. |
| Gelişim | Aşırı Vejetatif Büyüme | Bitki, çiçeklenme ve meyve verme yerine aşırı yeşil aksam üretir (oburlaşma). |
| Sürgünler | Yumuşaklık ve Sululuk | Dokular sulu, yumuşak ve hastalıklara (özellikle fungal hastalıklara) karşı daha hassas hale gelir. |
| Üreme | Geç Çiçeklenme/Meyvelenme | Vejetatif gelişim üreme gelişimini bastırır. Çiçeklenme ve meyve oluşumu gecikir veya tamamen azalır. |
| Kök | Zayıf Kök Sistemi | Kök gelişimi, aşırı yeşil aksam gelişimine kıyasla zayıf kalır. |
| Depolama | Düşük Kalite | Depolanan kök, yumru veya soğanlarda şeker/nişasta oranı düşebilir ve saklama ömrü kısalır. |
2. Fazlalık Nedenleri
-
Aşırı Gübreleme: Bilinçsizce ve yüksek miktarda Azotlu gübre (Üre, Amonyum Nitrat, Amonyum Sülfat vb.) uygulaması.
-
Yanlış Zamanlama: Azotun bitkinin vejetatif büyüme döneminde aşırı miktarda verilmesi. Özellikle meyve tutumundan sonra yüksek dozda Azot verilmesi, meyve kalitesini düşürür.
-
Organik Madde: Tarlada yüksek oranda ayrışmaya hazır organik madde bulunması.
-
Dengesiz Besleme: Diğer makro elementlerin (özellikle Fosfor ve Potasyum) Azota göre çok düşük kalması, Azot etkisini daha da baskın hale getirir.
📊 Azot Eksikliği ve Fazlalığının Karşılaştırması
Azot, fazla verildiğinde bitki hastalıklara yatkın, sulu ve verimsiz olurken; eksik verildiğinde bodur, sarı ve yine verimsiz olur.
| Özellik | Noksanlık (Eksiklik) | Fazlalık (Aşırılık) |
| Gözlenen Yer | Yaşlı (Alt) Yapraklar | Tüm Bitki |
| Yaprak Rengi | Soluk Sarı (Kloroz) | Koyu Yeşil, Büyümüş |
| Gövde | İnce, Kırmızımsı/Mor | Sulu, Yumuşak, Hastalığa Yatkın |
| Gelişim | Cüce, Bodur, Yavaş | Aşırı Hızlı (Obur), Geç Meyveleme |
| Verim | Düşük | Düşük (Çiçeklenme/Meyve Kaybı Nedeniyle) |
- Bitkilerde Bakır Eksikliği Ve Belirtileri Nelerdir?
- Bitkilerde En Yaygın Zararlılar Ve Bitkilere Verdikleri Zararlar
- Bitkilerde Fizyolojik Hastalıklar Nelerdir? Belirtileri Ve Nedenleri
- Bitkilerde Görülen Bakteriyel Hastalıklar Ve Teşhis Yöntemleri
- Bitkilerde Görülen Başlıca Bakteriyel Hastalıklar Nelerdir?
- Sorhocam
- ***@sorhocam.com
Fazla azot çiçeklenme ve döl tutumunu olumsuz etkiler. Bu yüzden çiçeğe yatrmak için geç sulama yapmak, fosfor, bor ve çinko karışımını yapraktan en az 2 kere girmek faydalı olacaktır. Sulama suyu ile de map ya da fosfor ağırlıklı gübreler vercih edebilirsiniz.
- Mesut
- ***@sorhocam.com
- Niyazi ferik
- ***@sorhocam.com