Saçak Kök Kanseri (Rhizobium Rhizogenes) Hastalığı
Saçak Kök Kanseri (Hairy Root Disease) hastalığı, Antepfıstığı (Pistacia vera) fidanlarında ve genç ağaçlarında görülebilen, nadir fakat önemli bir hastalıktır. Bu hastalık, bitki hücrelerinin kontrolsüz ve aşırı bir şekilde saçak kök (ince, aşırı köklenme) üretimine neden olmasıyla karakterizedir.
Hastalık etmeni ve özellikleri şunlardır:
🌿 Saçak Kök Kanseri (Hairy Root Disease)
| Özellik | Açıklama |
| Etmeni (Patojen) | Rhizobium rhizogenes (Eski adı: Agrobacterium rhizogenes). Toprakta yaşayan bir bakteridir. |
| Hastalık Tipi | Tıpkı Bakteriyel Gal'de (A. tumefaciens) olduğu gibi, bu bakteri de Ri (Root Inducing / Kök Tetikleyici) Plazmiti yardımıyla DNA'sının bir kısmını bitki hücrelerine aktarır ve hücreleri genetik olarak değiştirir. |
| Giriş Kapısı | Bitkinin kök ve kök boğazındaki yaralanmalar. |
| Konukçular | Antepfıstığı dahil olmak üzere gül, elma, armut, şeftali, ceviz gibi birçok meyve türü ve orman ağacı. |
🔎 Belirtileri ve Zarar Şekli
Bu hastalığın temel belirtisi, adından da anlaşılacağı gibi, enfekte olan bölgede anormal ve aşırı köklenme (saçak kök) meydana gelmesidir.
-
Aşırı Köklenme: Enfeksiyonun olduğu bölgede (genellikle aşı yeri veya kök boğazı) çok sayıda, kalınlaşmış, ince ve düzensiz saçak kökler oluşur. Bu, fidanın normal kök yapısını bozar.
-
Gelişim Geriliği: Hastalık, kök sisteminin normal işlevini bozduğu için, hastalıklı fidanlarda toprak üstü aksamda gelişme geriliği, bodurlaşma, yaprakların küçülmesi ve genel olarak sağlıksız bir görünüm ortaya çıkar.
-
Hızlı Kuruma: Saçak kökler, esas besleyici köklerin yerini aldığı için bitki yeterince su ve besin alamaz. Bu durum, özellikle genç fidanlarda hızlı kurumaya ve ölüme yol açabilir.
-
Aşı Yerinde Uru: Bazen bu aşırı köklenme, Bakteriyel Gal hastalığındaki gibi kalın bir ur (gal) oluşumuyla birlikte de görülebilir.
⚠️ Bulaşma Yolları ve Risk
Hastalık, genellikle fidanlıklarda, aşı yapılırken veya dikim sırasında köklere zarar verildiğinde bulaşır.
-
Bulaşık Toprak: Bakteri toprakta uzun süre canlı kalabilir.
-
Aşı ve Budama Aletleri: Dezenfekte edilmemiş aletlerle yapılan aşı veya budama işlemleri sırasında hastalık, sağlıklı bitkilere taşınabilir.
🛡️ Mücadele Yöntemleri
Saçak Kök Kanseri ile mücadelede en etkili yöntemler, önleme ve hijyendir, çünkü hastalık yerleştikten sonra tedavisi zordur.
-
Koruyucu Önlemler (Kültürel Mücadele):
-
Sağlıklı Fidan: Kesinlikle sertifikalı ve hastalıktan ari fidanlar kullanılmalıdır. Fidanlıkta kök kontrolü yapılmalıdır.
-
Yara Önleme: Dikim ve toprak işleme sırasında fidanın kök boğazına ve köklere fiziksel zarar vermekten kaçınılmalıdır.
-
Alet Sterilizasyonu: Aşı ve budama aletleri, her kullanım sonrası mutlaka uygun bir dezenfektan (%10 çamaşır suyu veya alkol) ile sterilize edilmelidir.
-
-
Kimyasal ve Biyolojik Mücadele:
-
Fidan Daldırma: Dikim öncesinde, fidan kökleri Agrobacterium türlerinin biyolojik kontrolünde kullanılan yararlı bakteri içeren (örneğin: Agrobacterium radiobacter suşu K84) ruhsatlı biyopreparata daldırılabilir.
-
İmha: Hastalığın görüldüğü fidanlar derhal sökülmeli, bahçeden uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir. Hastalıklı fidanların bulunduğu toprağa hemen yeni fidan dikilmemelidir.
-
Saçak Kök Kanseri, Antepfıstığı'nda Bakteriyel Gal Hastalığı ile benzerlik gösterdiği için, fidanların kök boğazı ve kök sisteminin dikkatlice incelenmesi ve doğru teşhis konulması büyük önem taşır.