Aşı Çeşitleri Ve Özellikleri Nelerdir?
Aşılar, bağışıklık sistemine hastalık yapıcı mikroorganizmayı (antijeni) hangi formda tanıttıklarına göre farklı teknolojiler kullanılarak üretilir. Her aşı türünün kendine has avantajları, dezavantajları ve kullanım alanları vardır.
İşte başlıca aşı çeşitleri ve özellikleri:
🦠 Aşı Çeşitleri ve Özellikleri
1. Canlı Zayıflatılmış Aşılar (Live-Attenuated Vaccines)
| Özellik | Açıklama |
| İçerik | Hastalık yapıcı virüs veya bakterinin canlı, ancak laboratuvar ortamında hastalığa neden olamayacak kadar zayıflatılmış formu. |
| Çalışma Şekli | Vücutta doğal bir enfeksiyonu taklit ederek bağışıklık sistemini uyarır. |
| Avantaj | Genellikle tek veya iki doz ile çok güçlü, uzun süreli ve ömür boyu süren bir bağışıklık sağlar. |
| Dezavantaj | Bağışıklığı ciddi şekilde baskılanmış kişilerde (kemoterapi görenler, ileri evre HIV hastaları) ve hamilelerde kullanılamaz. |
| Örnekler | Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık (MMR), Suçiçeği, BCG (Verem), Rotavirüs. |
2. İnaktif (Ölü) Aşılar (Inactivated Vaccines)
| Özellik | Açıklama |
| İçerik | Hastalık yapıcı mikroorganizmanın kimyasallar veya ısı kullanılarak tamamen öldürülmüş (inaktif hale getirilmiş) formu. |
| Çalışma Şekli | Bağışıklık sistemi, ölü mikroorganizmayı tanır ve antikor üretir. |
| Avantaj | Canlı mikroorganizma içermediği için çok güvenlidir ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde de kullanılabilir. |
| Dezavantaj | Bağışıklık tepkisi canlı aşılara göre daha zayıftır. Tam koruma için çoklu doz (rapel) gereklidir. |
| Örnekler | Hepatit A Aşısı, İnaktif Polio Aşısı (IPV), Grip Aşısının çoğu formu (Enjekte edilenler). |
3. Alt Ünite, Toksoid ve Konjuge Aşılar
Bu aşılar mikroorganizmanın tamamını değil, sadece en önemli parçalarını (antijenlerini) kullanır.
| Alt Tip | İçerik | Örnekler |
| Toksoid Aşılar | Bakterinin kendisi yerine, hastalığa neden olan etkisizleştirilmiş zehirli atığı (toksoid) kullanılır. | Tetanoz, Difteri (Td/DT). |
| Alt Ünite Aşılar | Virüs veya bakterinin sadece bir protein veya şeker parçasını içerir. | Hepatit B Aşısı, HPV (İnsan Papilloma Virüsü) Aşısı. |
| Konjuge Aşılar | Bağışıklık sisteminin zayıfça tanıdığı bakteri şekerleri, güçlü bir taşıyıcı proteine bağlanarak (konjuge edilerek) güçlendirilir. | Pnömokok Konjuge Aşısı (PCV), Hib (Haemophilus influenzae tip b) Aşısı. |
4. Nükleik Asit Aşıları (mRNA ve DNA Aşıları)
| Özellik | Açıklama |
| İçerik | Hastalık yapıcı mikroorganizmanın sadece genetik kodunun (mRNA veya DNA) bir parçasını içerir. |
| Çalışma Şekli | Hücrelere, virüsün yüzey proteinini geçici olarak üretmeyi'öğreterek' bağışıklık tepkisi oluşturur. Virüsün kendisi vücuda girmez. |
| Avantaj | Çok hızlı geliştirilebilirler ve yüksek etkinlik gösterirler. |
| Dezavantaj | Uzun vadeli verileri ve stabil saklama koşulları (özellikle mRNA için düşük sıcaklıklar) gerekliliği bulunmaktadır. |
| Örnekler | Bazı COVID-19 Aşıları (mRNA teknolojisi). |
Aşılar, bireysel ve toplumsal sağlığı korumada kritik rol oynar. Her bir çeşidin doğru zamanda ve doğru kişiye uygulanması, en üst düzeyde koruyuculuk sağlamak için hayati önem taşır.
Belirli bir aşı türü (örneğin Konjuge aşılar) veya bir hastalık (örneğin Tüberküloz) hakkında daha detaylı bilgi isterseniz yardımcı olabilirim.
İlginizi Çekebilecek Konu Başlıkları
BU KONU HAKKINDAKİ YORUMUNUZ NEDİR?