Fungusların Sınıflandırılması Ve Bilimsel İsimlendirme Yöntemleri
Tarımsal Fitopatolojide Fungus Taksonomisi ve Nomenklatürü
Funguslar (mantarlar), doğada geniş bir yayılıma sahip, ökaryotik ve genellikle heterotrof canlılardır. Bazıları parazit, bazıları saprofit (çürükçül), bazıları ise simbiyotik yaşam tarzına sahiptir. Tarımda önemli hastalıklara neden oldukları için özellikle fitopatoloji (bitki hastalıkları) alanında fungusların sınıflandırılması ve doğru isimlendirilmesi büyük önem taşır.
1. Fungusların Sınıflandırılması (Taksonomisi)
Funguslar, morfolojik, fizyolojik, biyokimyasal, moleküler ve genetik özelliklerine göre sınıflandırılır. Modern taksonomi, moleküler genetik analizler ve DNA dizileme tekniklerine dayanmaktadır. Ancak temel sınıflandırma genellikle yaşam döngüsüne ve spor yapısına göre yapılır.
Güncel Fungus Şubeleri (Filumlar):
| Şube (Filum) | Özellikleri | Örnek Türler / Cinsler |
|---|---|---|
| Chytridiomycota | Basit yapılı, suda yaşayan, hareketli zoosporlar üretir. | Synchytrium |
| Zygomycota | Eşeyli üreme ile zigospor oluşturur. | Rhizopus, Mucor |
| Ascomycota | Askus içinde askospor oluşturur (keseli mantarlar). | Venturia, Taphrina, Fusarium |
| Basidiomycota | Bazidyum adı verilen yapıda basidiospor oluşturur. | Ustilago, Puccinia, Agaricus |
| Deuteromycota (Fungi Imperfecti) | Eşeyli üremesi bilinmeyen mantarlar. Zamanla Ascomycota veya Basidiomycota'ya dahil edilir. | Alternaria, Aspergillus, Penicillium |
2. Fungusların İsimlendirilmesi (Nomenklatür)
Fungus isimlendirilmesi uluslararası kurallara göre yapılır:
-
Bilimsel adlandırma (Binomial sistem) kullanılır:
-
Cins adı + Tür adı (örneğin: Fusarium oxysporum)
-
Cins adı büyük harfle, tür adı küçük harfle yazılır ve italik olur.
-
-
Fungus isimlendirmesi için referans alınan sistem:
ICN (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants) -
Aynı fungusun eşeyli ve eşeysiz formlarının farklı isimlerle anıldığı dönem sona ermiştir. Yeni kurallara göre, bir mantara tek ad verilmelidir (One Fungus = One Name Kuralı).
-
Sinonimler: Zamanla yapılan taksonomik çalışmalar sonucu, bir türün adı değişebilir. Eski isimleri (sinonimler) de kaynaklarda yer alabilir.
Örnek:
| Eski İsim (Sinonim) | Yeni Geçerli İsim |
|---|---|
| Monilia fructigena | Monilinia fructigena |
| Fusarium moniliforme | Fusarium verticillioides |
3. Moleküler Sınıflandırma ve DNA Analizi
Modern sınıflandırma sistemleri, aşağıdaki moleküler teknikleri kullanır:
-
DNA Barkodlama (örneğin: ITS bölgesi – Internal Transcribed Spacer)
-
rDNA sekans analizi
-
PCR ve real-time PCR ile tanılama
-
Filogenetik ağaçlar ile türlerin akrabalık derecelerinin belirlenmesi
Bu sayede, morfolojik olarak birbirine çok benzeyen ancak genetik olarak farklı olan türler net şekilde ayrılabilmektedir.
4. Fitopatoloji Açısından Önemi
Tarımda en çok karşılaşılan fungal hastalık etmenleri genellikle Ascomycota ve Deuteromycota'ya aittir. Bu nedenle, bu sınıflardaki mantarların doğru tanımlanması ve isimlendirilmesi, hastalıkların teşhisi ve mücadele yöntemlerinin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir