Önemli Sebze Hastalıkları (Etmenlerine Göre)
Sebzelerin verimini ve kalitesini ciddi şekilde düşüren, yetiştiricilikte en çok karşılaşılan ve ekonomik kayıplara neden olan birçok önemli hastalık bulunmaktadır. Bu hastalıklar genellikle Mantar, Bakteri ve Virüs etmenlerinden kaynaklanır.
Aşağıda, en yaygın sebze gruplarında sıkça görülen ve mücadele gerektiren başlıca hastalıklar listelenmiştir:
🍅 Önemli Sebze Hastalıkları (Etmenlerine Göre)
1. Mantar Hastalıkları (Fungal Hastalıklar)
Sebzelerde en sık ve en yıkıcı görülen hastalık grubudur.
| Hastalık Adı | Etkilediği Başlıca Sebzeler | Belirtileri ve Zararı |
| Mildiyö | Domates, Patates, Kabakgiller (Hıyar, Kavun, Karpuz), Soğan, Lahana | Yaprakların alt yüzeyinde beyaz, pamuksu küf oluşumu; üst yüzeyinde sarı, yağ lekesi görünümlü lekeler. Bitkide hızlı kuruma ve çürüme. |
| Külleme | Domates, Biber, Patlıcan, Kabakgiller (Hıyar, Kabak), Havuç | Yaprak, sap ve sürgünlerin üzerinde un serpilmiş gibi beyaz, pudramsı bir tabaka. Fotosentezi engelleyerek bitkinin zayıflaması ve meyve kalitesinin düşmesi. |
| Erken Yanıklık | Domates, Patates | Yapraklarda iç içe halkalar şeklinde kahverengi-siyah lekeler (hedef tahtası görünümü). İlerleyen dönemde yaprak dökümü ve gövde/meyve lezyonları. |
| Kurşuni Küf (Botrytis cinerea) | Domates, Biber, Hıyar, Fasulye | Bitkilerin çiçek, yaprak, gövde ve meyvelerinde grimsi-kahverengi, nemli çürümeler ve küf oluşumu. Özellikle yüksek nemli ortamlarda hızla yayılır. |
| Antraknoz | Fasulye, Domates, Kabakgiller | Yaprak, gövde ve meyvelerde koyu renkli, çökük, sınırları belirgin lekeler. Fasulyede koyu kırmızı-kahverengi lekeler tipiktir. |
| Kök Çürüklüğü (Çökerten) | Tüm sebze fideleri | Fide döneminde genç bitkinin kök boğazının incelmesi ve kararması, ardından toprak yüzeyine devrilerek ölmesi ('baygınlık' belirtisi). Birden fazla mantar etmeni (Phythium, Rhizoctonia, Fusarium, vb.) neden olabilir. |
| Beyaz Çürüklük | Domates, Fasulye, Marul | Bitki dokularında beyaz, pamuksu küf oluşumu ve sulu çürümeler. |
2. Bakteriyel Hastalıklar
Genellikle sıcak ve nemli koşullarda, su sıçraması veya aletlerle taşınarak yayılırlar.
| Hastalık Adı | Etkilediği Başlıca Sebzeler | Belirtileri ve Zararı |
| Bakteriyel Solgunluk (Ralstonia solanacearum) | Domates, Patates, Patlıcan, Biber | Gündüz solma, gece toparlanma şeklinde başlar ve hızla kalıcı solgunluğa döner. Gövde kesildiğinde damarlardan bakteri akıntısı (balçık) görülebilir. |
| Bakteriyel Leke (Xanthomonas) | Domates, Biber | Yaprak, gövde ve meyvelerde siyah, yağlı görünümlü küçük lekeler. Şiddetli enfeksiyonlarda yaprak dökümü ve meyve kalitesinde bozulma. |
| Bakteriyel Kanser (Clavibacter michiganensis) | Domates | Gövde, yaprak ve meyvelerde nekrotik (ölü doku) lezyonlar. Meyvelerde kuş gözü şeklinde lekeler ve solgunluk. |
| Patates Kahverengi Çürüklüğü | Patates | Yumruların damar halkasında kahverengi çürüme ve gövdede solgunluk. |
3. Virüs Hastalıkları
Genellikle böcekler (özellikle Beyaz Sinek, Yaprak Biti ve Thrips) tarafından taşınır ve kimyasal ilaçlarla doğrudan tedavisi yoktur.
| Hastalık Adı | Etkilediği Başlıca Sebzeler | Belirtileri ve Zararı |
| Domates Sarı Yaprak Kıvırcık Virüsü (TYLCV) | Domates | Genç yapraklarda yukarı doğru kıvrılma, sararma (kloroz), bitkide bodurluk ve meyve tutumunda azalma. Beyaz sinek ile taşınır. |
| Hıyar Mozaik Virüsü (CMV) | Kabakgiller, Domates, Biber | Yapraklarda koyu ve açık yeşil alanların düzensiz dağılımı (mozaik görünümü), yaprak ve bitkide şekil bozukluğu. |
| Lekeli Solgunluk Virüsü (TSWV) | Domates, Biber, Patates | Bitkinin uç kısımlarında solgunluk, gövde ve yaprak saplarında kahverengi lekelenmeler (nekroz). Thripsler ile taşınır. |
🛡️ Genel Mücadele Prensipleri
Bu hastalıklardan korunmanın en etkili yolu Entegre Zararlı Yönetimi (EZY) prensiplerini uygulamaktır:
-
Kültürel Önlemler: Dayanıklı çeşit seçimi, fide üretiminde steril toprak kullanılması, iyi drenaj sağlama ve sık bitki dikiminden kaçınma.
-
Mekanik Önlemler: Hastalıklı bitkileri derhal tarladan uzaklaştırıp imha etme.
-
Kimyasal Mücadele: Hastalığın etmeni doğru belirlendikten sonra, sadece ruhsatlı ve uygun bitki koruma ürünlerini (Fungisit, Bakterisit) doğru zamanda ve dozda kullanma.
-
Virüs Mücadelesi: Virüs taşıyan böceklerle (Beyaz Sinek, Yaprak Biti) mücadeleye öncelik verme.
Bu hastalıklar hakkında daha detaylı bilgi (belirtiler, mücadele yöntemleri) veya belirli bir sebze türündeki (örneğin Domates veya Biber) hastalıkları öğrenmek ister misiniz?