Azot (N) Gübresi Nedir, Ne Zaman Kullanılır Ve Faydaları Nelerdir?
Azot (N) gübresi, bitkilerin azot ihtiyacını karşılamak için kullanılan temel bir mineral gübredir. Azot, bitkilerde protein, klorofil ve hücre gelişimi için kritik bir elementtir. İşte detaylı açıklama:
1. Azot (N) Gübresi Nedir?
-
Tanım: Toprağa verilen ve bitkilerin büyümesi için gerekli azotu sağlayan gübre.
-
Formları:
-
Üre (CO(NH₂)₂) → %46 N içerir, en yaygın ve yüksek azotlu gübre.
-
Amonyum nitrat (NH₄NO₃) → %33–34 N içerir, hızlı etkilidir.
-
Amonyum sülfat ((NH₄)₂SO₄) → %21 N içerir, sülfat sağlar.
-
Kalsiyum amonyum nitrat (CAN) → %26–27 N içerir, kalsiyum da verir.
-
2. Azot Gübresi Ne Zaman Kullanılır?
Azot gübresinin kullanımı bitkinin büyüme dönemi ve toprak yapısına bağlıdır:
-
Ekim öncesi (toprak hazırlığı sırasında):
-
Toprak azot bakımından fakirse başlangıçta uygulanabilir.
-
-
Vejetatif büyüme dönemi:
-
Bitkilerin hızlı yaprak ve gövde gelişimi için en uygun zaman.
-
Örneğin: tahıllarda tane doldurma öncesi, yeşil yaprak oluşumunda.
-
-
Bölgesel ve bitkiye özel uygulama:
-
Sulu tarımda, sulama ile birlikte azot verilebilir.
-
Kuru tarımda, uygun yağış sonrası toprak nemliyken uygulanması daha etkilidir.
-
3. Azot Gübresinin Faydaları
-
Bitki büyümesini hızlandırır: Daha fazla yaprak, gövde ve kök gelişimi sağlar.
-
Verimi artırır: Tahıl, sebze ve meyve bitkilerinde tane ve meyve verimini yükseltir.
-
Klorofil sentezini destekler: Fotosentezi artırarak bitki beslenmesini iyileştirir.
-
Protein içeriğini yükseltir: Tahıl ve yem bitkilerinde kaliteyi artırır.
-
Hızlı etki: Toprağa verildiğinde bitkiye kısa sürede etki eder.
4. Dikkat Edilmesi Gerekenler
-
Aşırı kullanım: Toprak ve bitkiye zarar verir, nitrat birikimine ve çevre kirliliğine yol açar.
-
Doz ve zamanlama: Toprağın azot ihtiyacı, bitki türü ve üretim amacına göre ayarlanmalı.
-
Toprak ve bitki türü: Killi topraklar ve organik madde bakımından zengin topraklarda azot ihtiyacı daha azdır.
Azot Gübresi Uygulama Tablosu
| Bitki Türü | Toplam Azot İhtiyacı (kg/da) | Uygulama Zamanı | Uygulama Şekli | Notlar |
|---|---|---|---|---|
| Buğday | 8–12 | 1/3 ekim öncesi, 2/3 başaklanma öncesi | Toprağa serpme veya sıvı | Nitrat kaybını önlemek için yağış sonrası uygulayın |
| Arpa | 7–10 | 1/3 ekim öncesi, 2/3 sürgünlenme dönemi | Toprağa serpme | Yeşil aksam gelişimi için kritik dönem sürgünlenme |
| Mısır | 10–15 | 1/3 ekim öncesi, 2/3 4–6 yaprak dönemi | Toprağa serpme veya kök yanına uygulama | Erken azot eksikliği verimi düşürür |
| Ayçiçeği | 8–12 | Çimlenme sonrası, 4–6 yaprak dönemi | Toprağa serpme | Toprak nemli iken uygulanmalı |
| Patates | 6–10 | Ekim öncesi, yumru oluşum öncesi | Toprağa serpme veya sıvı | Fazla azot yumru gelişimini geciktirir |
| Pamuk | 6–10 | Çimlenme sonrası, çiçeklenme öncesi | Toprağa serpme | Dengeli uygulanmalı, aşırı azot yaprak gelişimini artırır ama verimi düşürür |
| Domates / Biber / Sebzeler | 5–8 | Fidelerin yerleştirilmesi sonrası, büyüme döneminde 2–3 takviye | Sıvı veya toprak serpme | Toprak analizi ile doz ayarlanmalı |
| Çayır / Yem Bitkileri | 10–15 | İlkbahar, biçim öncesi | Toprağa serpme | Yeşil ağırlık ve protein içeriğini artırır |
Uygulama İpuçları
-
Azotun çoğu vejetatif büyüme döneminde verilmelidir.
-
Yağışlı veya sulamalı alanlarda bölünmüş uygulama kayıpları azaltır.
-
Toprak analizi ile azot eksikliği veya fazlalığı kontrol edilmelidir.
-
Aşırı azot → hastalık riski ve nitrat birikimi artar.
💡 Özet: Azot gübresi, bitkilerin yeşil aksamını ve verimini artırmak için kritik bir gübredir. Doğru zamanda ve doğru miktarda uygulanması, verim artışı ve kaliteyi doğrudan etkiler.