KİMYEVİ GÜBRE VE KULLANIMI

Türkiye’de yaygin olarak kullanilan kimyasal gübreler bilesimlerindeki besin maddelerine göre dört ana grupta toplanabilir.

Azotlu Gübreler

Bünyesinde azot bulunduran gübrelerdir. Verilecek azotlu gübre miktarinin tayininde gübrelenecek topragin humus ve azot muhtevasi ile yetistirilecek bitkinin azot ihtiyaci dikkate alinir.

Azotlu gübreler:

•Kök tesekkülünü, bitkinin gelismesini ve büyümesini saglar.

•Bitkilerin olgunlasmasini çabuklastirir.

•Mahsulün kalitesini yükseltir.

•Dane dökümünü önler, verimi çogaltir.

•Danelerin olgunlasmasini saglar.

Azotlu Gübrelerin Eksikliginde Ortaya Çikan Arazlar

•Azot eksikliginin bitkiye tesiri çok büyüktür. Hatta diger elementlerinin alimina bile tesir eder.

•Protein ve enzimlerin sentezi yavaslar. Bitkinin gelismesi durur. Bitki bodur kalir.

•Bitki bazen kirmizimtirak bir renk alir.

•Azot noksanligi hububatta sapa kalkma baslangicinda olursa yapraklar açik yesil bir renk alir. Saplar ince ve zayif , basaklar kisa kalir ve taneler iyi olgunlasmaz.

•Verim düser.

•Azot noksanligini gidermek için topraga bulunabilmesi halinde bol miktarda çiftlik (ahir) gübresi ya da yoksa yeterli miktarda kimyevi (suni) azotlu gübre verilmelidir. Normal vasifli topraklara dekara 2-3 ton ahir gübresi yeterlidir. Yetistirilen bitkilerde kloroz arazi görülüyorsa bu topraklardaki azot noksanligini gidermek için Nitrat formundaki azotlu gübrelerden ziyade amonyum formundaki azotlu gübreler tercih edilmelidir. Üre ve Amonyum Nitrat gübresi gibi.

Azotlu Gübre Fazlaliginda Ortaya Çikan Arazlar

•Fazla gübre kullanimi maddi kayba sebep olur.

•Bitki süratle büyür, ekinler yatar. Üründen ziyade sap verimi olur.

•Dokular ve hücre zarlari gevsek tesekkül eder.

•Bitkinin kuraga, soguga, hastalik ve zararlilara karsi mukavemeti azalir.

•Meyveler kalitesiz olur (Kalin kabuklu, sünger gibi ve dayaniksiz olur).

Yurdumuzda yaygin olarak kullanilan azotlu gübreler

Üre

Çok çesitli azotlu gübreler olmakla birlikte, azotlu gübre tavsiye edilirken burada IGSAS tarafindan üretilen azot kaynagi olarak üre gübresi ele alinacaktir. Azotlu gübre olarak ürenin tavsiye edilmesinin pek çok sebebi vardir. Bu sebeplerden baslicalarini söyle özetleyebiliriz:

• %46 N oraninda saf azot ihtiva ettiginden, az bir hacimle daha fazla miktarda besin maddesi bulundurur. Bu konsantre olma özelligi tasima, depolama ve kullanimda da büyük kolaylik saglar. Dolayisiyla ekonomik bir gübredir. Topraga verildikten kisa bir süre sonra bitkinin kolayca faydalanabilecegi hale gelir. Ürenin topraga atilmasindan hemen sonra üzeri örtülmeli ki azot kaybi önlensin.

• Üre CO(NH2)2 kimyevi formülünde oldugu için saf azot kaynagidir. Bünyesinde azottan baska toprakta kalici dolgu maddesi ya da baska madde artiklari bulundurmaz. Az miktarda bir rutubette eriyerek derhal bitkiye yarayisli hale gelir. Toprak reaksiyonu bakimindan da menfi bir tesir göstermez.

• Üre pozitif yüklü (NH4)+ formül sayesinde, (-) yüklü toprak koloitlerine iyice tutunur. Bu ürenin çok önemli bir özelligidir. Zira bu sayede ülkemizdeki topraklarda yikanma suretiyle meydana gelen azot kaybi önlenmis ve azotun toprakta uzun müddet saklanmasi imkan dahiline girmis olacaktir. Böylece bitkiye bütün gelisme periyodu boyunca devamli ve sürekli azot temin edebilecektir. Ayrica yikanma tehlikesi olmadigindan ekimden önce ve ekimden sonra veya ihtiyaç oldugu anda topraga verilebilecektir.

• Üre sahip oldugu pril yapisindan dolayi kolay kullanilir. Kolay ve emin bir sekilde muhafaza edilir.

Kalsiyum Amonyum Nitrat (CAN)

Azotlu gübreler içerisinde yurdumuzda ve dünyada en çok %26 Azotlu CAN kullanilmaktadir. Terkibinde %26 Azot bulunur. Amonyum nitrat gübresindeki azotun yarisi nitrat, diger yarisi da amonyum formundadir. CAN gübresi, bir taraftan bitkiye ihtiyaç duydugu nitrati hazir olarak temin ederken, diger taraftan amonyum iyonlarinin toprak koloidleri tarafindan tutulmasi ile bitkinin bütün büyüme mevsimi boyunca ihtiyaç duyacagi azotu karsilar. Yani nitrat hemen kullanilirken, amonyum tedrici olarak kullanilir. Kompozisyonu ve çözünürlügü sebebiyle bilinen azotlu gübreler içerisinde en hizli tesiri yapan yegane gübredir. Bu gübrenin etkisi hem çabuk hem de devamli olmaktadir. Bu bakimdan bitki gelismesinin her devresinde rahatlikla kullanilabilir.

Diger taraftan sadece Kütahya Azot Tesisleri'nde üretilen dolgu maddesi Dolomit olan %26 Azotlu CAN gübresi içerisinde Demir, Silisyum ve Alüminyum gibi iz elementlerin yaninda Kalsiyum ve Magnezyum gibi bitkilerin ikinci derecede ihtiyaç duydugu elementler mevcuttur. Magnezyum bitkiye yesillik veren klorofilin temel tasidir. Eksikliginde bitkinin alt yapraklarindan itibaren sararmalar baslar.

CAN gübresinin hidroskopik özelligi vardir. Bu bakimdan havanin rutubetini alarak topaklasip keklesebilir. Bu yüzden depolarda fazla bekletilmeden kullanilmalidir. Depolarda üst üste sekiz on torbadan fazla istiflenmemelidir. Ayni zamanda patlayici özelligi de bulundugundan CAN gübresi ile benzin ve gazyagi gibi yanici maddeler birlikte depolanmaz.

Amonyum Sülfat

Genellikle beyaz renkli olup, toz sekere benzedigi için çiftçiler tarafindan seker gübresi olarak bilinir. Son yillarda ithal edilen bazi çesitleri açik mavi veya grimsi renktedirler. Terkibinde %21 Azot ihtiva eder, su alarak topaklasmasi azdir. Bu nedenle kolay muhafaza edilir.

Amonyum sülfat gübresi asit karakterli bir gübre oldugu için nötr ve alkali (kireçli) topraklarda rahatlikla kullanilabilir. Yagisli kireçsiz bölgelerdeki topraklarda kireçlenme yapilmadan devamli olarak kullanilirsa belli bir süre sonra bitkiye zararli olabilir. Yani topragin pH kosantrasyonu düserek bitki kök bölgesinde asitli bir ortam olusur. Toprak pH’si 5,5’un altina düstügü takdirde, nitrifikasyon olayi çok yavaslar. Yani topraktaki azot bilesikleri bitki tarafindan yeterince alinamaz . Bunu önlemek için topraga kireçleme yaparak topragin pH’ni 5,5 ‘ in üzerine çikarmak gerekir. Amonyum sülfat, terkibinde kükürt bulunan önemli bir azotlu gübredir